Home Home
Pekmarkt

Van der Pekstraat

In het begin van de twintigste eeuw vestigde de industrie zich meer en meer in Noord, maar er was geen vaste verbinding naar het stuk Amsterdam aan de andere kant van het IJ. Er moesten dus woningen komen in Noord. Arie Keppler (eerste directeur Stedelijke Woningdienst in 1915), Floor Wibaut (wethouder Volkshuisvesting in 1914) en architect Jan Ernst van der Pek (samen met Wibaut verantwoordelijk voor de Woningwet in 1902) waren de voorvechters van degelijke woningbouw in Amsterdam Noord. Zo ontstonden de tuindorpen: “Een kern buiten de stad met een groen, dorps karakter maar mét de kwaliteiten van de stad”, aldus de bedenker, de Britse stedenbouwkundige Ebenezer Howard. De tuindorpen in Amsterdam zijn ordelijk en vaak symmetrisch ontworpen, met brede hoofdstraten en smallere dwarsstraten die samenkomen op een plein.

Leuk weetje! Van 1900 tot 1907 had de voetbalclub Ajax in Noord zijn thuisbasis. Door de plannen van het bouwen van woningen, moest de club uitwijken naar de Watergraafsmeer.

Tuindorpen in Noord zijn Nieuwendam, Buiksloot, Buiksloterham en Tuindorp Oostzaan. De Van der Pekbuurt ligt in het zuidelijke deel van tuindorp Buiksloterham. Het ligt onder de Bloemenbuurt, wat je ook terug ziet in de straatnamen. In 1920 werd begonnen met de bouw van de kenmerkende stenen huizen zonder voortuinen in de Van der Pekbuurt. De gedachte achter de tuindorpen is in die buurt dus minder tot uiting gekomen dan bijvoorbeeld in Tuindorp Oostzaan. Desondanks is de Van der Pekbuurt een plek die dorps aandoet, door de laagbouw met poortjes en hoven, gebogen straten en pleinen, winkels en rondom veel groen. De huizen waren mooi en betaalbaar, waardoor er verschillende mensen kwamen wonen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de buurt getroffen door een bombardement die bedoeld was voor de Fokkerfabriek. Veel woningen werden verwoest, waardoor een groot deel van buurt weer moest worden opgebouwd na de bevrijding.

Bron foto: Stadsarchief Amsterdam. Jaartal foto: ca. 1930. Fotograaf onbekend

Bron foto: Stadsarchief Amsterdam. Jaartal foto: ca. 1930. Fotograaf onbekend.

Sinds de jaren ’60 is er veel veranderd in Amsterdam Noord, dus ook in de Van der Pekbuurt, mede door de afname van de scheepsbouw. Het stuk Amsterdam over het IJ wordt opgeknapt en daardoor populair. Zo vestigen zich onder andere veel creatieve ondernemers zich in Noord, komen er uitgaansgelegenheden en wordt de dagelijkse warenmarkt op het Mosveld verplaatst naar de pas gerenoveerde Van der Pekstraat.

Jan Ernst van der Pek

De architect Jan Ernst van der Pek (1865-1919) was een idealist op het gebied van woningbouw. Hij vond het maar niks dat Amsterdammers met weinig geld in krottige woningen zonder goede sanitaire voorzieningen moesten wonen. Hij vond dat ouders en kinderen gescheiden slaapkamers moesten hebben en dat het huis gelucht moest kunnen worden. Verder wilde hij stromend water en een toilet aanwezig in huis. In 1895 ontwierp hij het eerste complex voor de armere Amsterdammers tussen de Lindengracht en de Goudsbloemstraat in de Jordaan. Dit project was onderdeel van N.V. Bouwonderneming ‘Jordaan’, die werd opgericht met als doel om door bouw en beheer van arbeiderswoningen betere woonomstandigheden te bieden aan de arbeidersbevolking in de Jordaan. Het project was zeer succesvol en droeg in zekere zin bij aan de invoering van de Woningwet in 1902.

Van der Peks echtgenote, Louise Went (1865-1951), speelde een zeer belangrijke rol in het contact met huurders. Zij werkte als woningopzichter en haalde wekelijks de huur op. Ook konden Van der Pek en Went op deze manier horen wat de bewoners van de woningen en de leefomstandigheden vonden. Went was ook mede-oprichtster van de Vereeniging van Woonopzichteressen, mede-oprichtster van de eerste school voor maatschappelijk werk en was vanaf 1936 directrice van N.V. Bouwonderneming ‘Jordaan’.

De Mosveldmarkt

De markt op het Mosveld bestaat al sinds begin 20e eeuw. Het Mosveld en het Mosplein werden in 1922 aangelegd, net na de aanleg van de Van der Pekbuurt. Het lag dus voor de hand een markt aan te leggen. In 1923 kreeg Tuindorp Oostzaan ook een markt, maar in 1924 bestaan beide markten niet meer. Het kwam te vroeg.

In 1927 staat de markt op het Mosplein, ten westen van het voetbalveld. Van 1927 tot 1964 bespeelden de Volewijckers het voetbalveld op het Mosveld. Daarna verhuisde de club naar sportpark Buiksloterbanne. Het voetbalveld moest namelijk plaats maken voor het eerste ziekenhuis in Noord, het ZAN. Dit stond ten westen van het Mosplein tot 1987. Nu zit het NH-hotel in het voormalige ziekenhuis gevestigd.

Vanaf 1965 kwam er ook een verbinding met de nieuwe IJ-tunnel. De weg ligt op gedeeltelijk op Mosveld en eindigt op het Mosplein in een T-vorm, die ook wel de bult wordt genoemd. De markt van het Mosplein verplaatst weer naar het Mosveld, waar het ook ooit was begonnen. Nu de Van der Pekstraat gerenoveerd is en de straat levendig wordt, ook voor inwoners van Amsterdam die vanuit het centrum komen, is het een logische stap de markt te verplaatsen naar de Van der Pekstraat.

De reguliere warenmarkt van het Mosveld wordt in de Van der Pekstraat aangevuld met de themamarkt. Vrijdag vindt er een boeren/biologische markt plaats en op zaterdag is er een mix van ambachtelijke producten, food, kunst en mode. De reguliere warenmarkt is er op woensdag, vrijdag en zaterdag. De themamarkt sluit zich in eerste instantie op de vrijdag en de zaterdag aan. De combinatie van warenmarkt en themamarkt maakt de markt tot een bijzonder geheel; oud en nieuw wordt samengevoegd tot de aantrekkelijke Pekmarkt.

Op het Mosveld gaat de gemeente een Wijkwinkelcentrum bouwen, dat aansluit op de dagelijkse behoeften van de bewoners van de Van der Pekbuurt, Buiksloterham en Overhoeks. De Pekmarkt kan ook wel worden gezien als de rode loper naar het nieuwe wijkwinkelcentrum.